Phút 109 và mười lần cứu thua: Tuyển nữ Việt Nam thua trong tư thế đứng thẳng

Phút 109, Trần Thị Kim Thanh bước vào lưới nhặt bóng. Chị không cúi đầu. Chị đứng thẳng, hai tay giữ trái bóng như giữ một vật gì đó vừa vỡ, rồi bước ra ngoài vạch 5m50. Phía sau lưng chị, 30 cú sút của tuyển nữ Trung Quốc đã đi qua suốt 120 phút. Mười trong số đó chị chạm tay. Chỉ một lần bóng vào lưới. Và đúng lần đó là lần quyết định.

Tôi ngồi trước màn hình, không tắt tiếng. Tôi muốn nghe thấy khoảng lặng sau tiếng còi. Sân cỏ thở bằng tiếng còi, bằng gót giày, bằng quãng im lặng sau một pha bóng hỏng. Đêm nay nó thở dài. Đêm nay nó thở như một người vừa chạy hết sức mình và biết rõ mình không thể chạy thêm.

Trận đấu này được đặt lên bàn cân từ trước khi bóng lăn. Tuyển nữ Việt Nam đứng thứ 37 thế giới. Trung Quốc đứng thứ 16, và từ lâu đã được xem là một trong những thế lực hàng đầu châu lục, bên cạnh Nhật Bản và Australia. Khoảng cách 21 bậc ấy không phải con số trừu tượng. Nó là khoảng cách về chiều cao, về thể lực, về số lượng cầu thủ được đào tạo bài bản từ khi còn là những đứa trẻ.

Ở vòng bảng ASIAD trước đây, chính Trung Quốc từng ghi tới 11 bàn vào lưới các đối thủ trong một trận đấu. Đó là chuẩn mực của một đội bóng hạng nhất châu Á. Còn Việt Nam, dưới bàn tay của huấn luyện viên Mai Đức Chung, người đã gắn bó với bóng đá nữ nước nhà qua nhiều thế hệ cầu thủ, bước vào trận này với tư cách đội cửa dưới rõ rệt.

Lịch sử đối đầu cũng không đứng về phía chúng ta. Chuỗi trận thua trước các đội bóng hàng đầu châu lục vẫn chưa bị cắt đứt. Nhưng bóng đá không chỉ sống bằng lịch sử. Nó sống bằng cách một tập thể chọn đứng lên trong 90 phút, hoặc trong 120 phút. Hôm đó, họ chọn đứng lên.

Cách Việt Nam chọn đứng lên được ông Mai Đức Chung mô tả thẳng thắn sau trận: đội vây kín khu vực giữa sân, tranh chấp quyết liệt, và buộc đối phương phải đưa bóng ra biên. Đây là sơ đồ khối thấp 4-5-1 hoặc 5-4-1, nhường không gian hai cánh nhưng khóa chặt hành lang trung tâm. Một kế hoạch không mới, nhưng được thực thi gần như hoàn hảo.

Điểm cốt lõi: Việt Nam không phòng ngự bằng cách chống lại sức mạnh thể chất, mà bằng cách tước đi không gian để sức mạnh ấy phát huy.

Con số nói lên điều đó. Trung Quốc tung ra 30 cú sút, nhưng chỉ 11 đi trúng đích. Tỷ lệ trúng đích 36,7% là con số thấp với một đội kiểm soát bóng áp đảo. Nó cho thấy phần lớn những cú sút ấy là sút xa, sút trong thế bị cản phá, hoặc sút từ góc hẹp, những phương án mà hàng thủ Việt Nam chấp nhận đánh đổi để đổi lấy sự an toàn trước khung thành.

Ông Chung thừa nhận đối phương chủ yếu chỉ tạt bóng bổng. Đó không phải lời than phiền. Đó là bằng chứng rằng kế hoạch đã vận hành đúng như thiết kế. Khi một đội bóng kỹ thuật bị dồn vào việc treo bóng từ hai biên, nghĩa là họ đã mất khả năng xuyên phá trung lộ. Hiệp hai, Trung Quốc tung vào một tiền đạo cao lớn để tăng cường không chiến. Ngay cả phương án dự phòng ấy cũng không thắng được hàng thủ Việt Nam trong những pha bóng bổng. Đó là lúc tôi hiểu rằng trận đấu này không còn là chuyện may rủi.

Điểm cốt lõi thứ hai: tỷ lệ cứu thua của Kim Thanh, khoảng 90,9%, thuộc nhóm ngoại lệ của bóng đá nữ châu Á. Một thủ môn cứu 10 trong 11 cú sút trúng đích không phải chuyện thường ngày. Đó là một đêm mà cá nhân vượt lên trên hệ thống, một đêm mà khung thành nhỏ hơn bình thường trong mắt đối phương.

Nhưng đây cũng là lúc tôi phải dừng lại một chút, với tư cách người ngồi ngoài quan sát. Trong bản tin tôi đọc được, tên thủ môn bị viết sai ở ngay tiêu đề. Tên huấn luyện viên cũng bị gán nhầm cho một người khác, một cái tên thuộc về bóng đá nam nhiều hơn là bóng đá nữ. Ba lần đọc nhầm tên anh, ba lần tôi soi thấy sự vội vàng của chính mình. Lần này, người vội vàng không phải tôi, nhưng bài học thì vẫn cũ: bóng đá được ghi lại bằng ký ức, và ký ức thì hay sai. Người bình luận giỏi không phải người nói đúng. Là người nghe thấy trước khi người khác kịp nghe.

Đây là chỗ tôi muốn nói điều mà ít người muốn nghe sau một trận thua như thế này.

Việt Nam đã chơi một trận phòng ngự xuất sắc. Nhưng xuất sắc ấy nằm ở một nửa sân. Chúng ta thắng về mặt tinh thần, thắng về mặt tổ chức, nhưng gần như không tạo ra dấu vết nào về khả năng tấn công. Trong toàn bộ 120 phút, không có nhiều thông tin về số cú sút của Việt Nam, về số lần tiếp cận vòng cấm đối phương, về những pha phản công có tổ chức. Một nền bóng đá chỉ phòng ngự giỏi thì có thể khiến đối thủ lớn phải toát mồ hôi. Nhưng nó không thể thắng. Điểm mù của niềm tự hào là nó khiến ta quên rằng mình chưa ghi được bàn nào.

Và còn một sự thật khó nghe hơn: kết quả này phụ thuộc quá nhiều vào một cá nhân. Nếu Kim Thanh không có một đêm như thế, tỷ số có thể đã khác rất nhiều. Một hàng thủ mà vận mệnh nằm trong tay thủ môn là một hàng thủ chưa hoàn chỉnh. Tỷ lệ cứu thua 90% không phải chuẩn mực. Nó là ngoại lệ. Và ngoại lệ thì không lặp lại. Đây là điều mà những người vội vàng gọi trận đấu này là bước ngoặt cần nhớ trước khi viết nên những câu ca ngợi quá đà.

Chuỗi trận thua trước các đội hàng đầu châu Á vẫn còn nguyên đó. Khoảng cách 21 bậc trên bảng xếp hạng FIFA vẫn còn nguyên đó. Trận đấu này thu hẹp khoảng cách về cảm xúc, nhưng chưa thu hẹp khoảng cách về đẳng cấp. Nó là một niềm tự hào có thật, nhưng cũng là một lời nhắc nhở có thật: chúng ta mới chỉ học được cách không gục ngã, chưa học được cách đánh trả.

Bóng đá nữ Việt Nam đang ở một giai đoạn kỳ lạ. Chúng ta có những tập thể biết chịu đựng, biết tổ chức, biết nghe lời huấn luyện viên đến từng chi tiết nhỏ. Đó là nền tảng quý. Nhưng nền tảng ấy chỉ có giá trị nếu trên đó mọc lên được những cầu thủ tấn công dám cầm bóng, dám đi bóng, dám dứt điểm trong thế bị theo kèm. Một nền bóng đá chỉ biết phòng ngự sẽ luôn sống bằng hy vọng, và hy vọng thì không thể thay cho những bàn thắng.

Trận đấu kết thúc, sân cỏ vẫn thở. Và tôi vẫn ngồi đó, nghe.

Nghe tiếng bước chân của một tập thể đã chạm tới giới hạn của chính mình. Nghe khoảng lặng của một hàng công chưa kịp lên tiếng. Và nghe câu hỏi mà không ai dám hỏi to: nếu ngày mai Kim Thanh không còn đứng trong khung thành ấy, Việt Nam sẽ thở bằng gì?

Đó là câu hỏi để ngỏ. Bóng đá không trả lời ngay. Nó chỉ mở màn cho trận tiếp theo.