Honda Center: bóng chuyền Olympic 2028 sẽ được tổng duyệt trước một năm tại Anaheim

Ở Anaheim, Honda Center sống bằng băng. Mỗi mùa đông, người ta dựng sàn trượt lên mặt bê tông, thổi khí lạnh xuống, rồi hơn mười bảy nghìn khán giả kéo vào xem khúc côn cầu. Nhưng vào một ngày của năm 2027, mặt băng ấy sẽ biến mất. Thay vào đó là một mặt sân màu xanh, một tấm lưới căng ở độ cao 2,43 mét cho nam và 2,24 mét cho nữ, và những hàng ghế được bán với một cái tên khác: bóng chuyền. Ban tổ chức gọi sự kiện đó là cuộc tổng duyệt cho Thế vận hội Los Angeles 2028. Họ gọi đúng như vậy, giữa thanh thiên bạch nhật, và tôi nghĩ chi tiết ấy đáng được ghi lại trước khi nó trôi qua.

Thông báo thuộc nhóm tin hậu trường: chọn địa điểm, chốt thể thức, phân bổ sóng truyền hình, và nhắc lại cơ chế giành suất dự Thế vận hội. Honda Center nằm ở Anaheim, cách trung tâm Los Angeles gần 55 km về phía đông nam, sức chứa hơn 17.000 chỗ ngồi, hiện là sân nhà của Anaheim Ducks. Ban tổ chức LA28 chọn nơi này cho môn bóng chuyền trong nhà. Một giải đấu quốc tế cấp cao diễn ra tại đây vào năm 2027 sẽ đóng vai trò phòng thí nghiệm vận hành: kiểm tra luồng vào sân, kiểm tra hệ thống chiếu sáng và camera, kiểm tra cách một trận bóng chuyền bị cắt thành nhiều khung giờ truyền hình, và kiểm tra xem mặt sân dựng tạm trên nền băng chịu được bao nhiêu cú nhảy của những người nặng gần một trăm ký.

Về thể thức, bóng chuyền Olympic vẫn giữ khung 12 đội nam và 12 đội nữ, chia bảng rồi đá loại trực tiếp. Chủ nhà Mỹ có suất tự động. Phần còn lại đi theo con đường quen thuộc mà FIVB đã áp dụng nhiều chu kỳ: vòng loại châu lục, các giải đấu lấy vé trực tiếp, và bảng xếp hạng thế giới. Bảng xếp hạng này mới là nơi đau nhất. Mỗi trận ở Nations League đều được quy đổi thành điểm, và một trận thua ở vòng bảng tháng Sáu có thể đắt hơn nhiều so với một trận thua ở tứ kết Thế vận hội, bởi hệ số giải đấu khác nhau. Tôi từng ngồi lại sau một buổi họp báo để xem một huấn luyện viên nữ tính nhẩm số điểm cần thiết cho suất dự Olympic trên tờ giấy nháp. Anh ấy không tính đường vào bán kết. Anh ấy tính đường sống sót.

Điểm đáng bàn nhất trong thông báo này nằm ở chỗ bóng chuyền Olympic bị đẩy ra khỏi trung tâm, và điều đó nói lên nhiều hơn mọi câu về di sản. Anaheim là một thị trường thể thao đã có sẵn hạ tầng, có nhà tài trợ đặt tên cho nhà thi đấu, có hệ thống giao thông đủ lớn để nuốt hàng chục nghìn người trong một buổi tối. Chọn nơi đó giúp ban tổ chức tiết kiệm hàng trăm triệu đô la xây dựng, đổi lại là bài toán di chuyển. Vận động viên ở làng VĐV, mà làng VĐV nằm ở phía tây Los Angeles. Một trận đấu lúc 19 giờ tại Anaheim đồng nghĩa với việc cả đội phải rời làng từ đầu giờ chiều, ăn trước, khởi động ở một địa điểm khác, rồi về trong đêm. Nhân ba trận vòng bảng, nhân hai tuần, đó là một phép cộng mà không ai in lên bảng thông số.

Múi giờ cũng là một biến số chiến lược, dù không ai gọi nó như thế. California vào mùa hè đi trước Việt Nam 14 giờ. Một trận đấu 19 giờ giờ địa phương rơi vào 9 giờ sáng hôm sau ở Hà Nội. Với khán giả Việt Nam, đây là khung giờ đẹp nhất trong ngày. Với ban tổ chức truyền hình, đây là khung giờ mà châu Á mở mắt và châu Âu vẫn còn thức. Không có gì ngẫu nhiên khi lịch thi đấu của một kỳ Thế vận hội được thiết kế trước cả khi tấm vé đầu tiên được phát ra.

Hợp đồng được ký bằng mực, nhưng được hiểu bằng vô số đêm không ngủ của những con người đứng sau con số. Ở Anaheim, những người đó là kỹ thuật viên ánh sáng, người dọn sân, người kiểm tra lưới lúc hai giờ sáng sau khi khán đài đã tắt đèn. Họ là lý do một kỳ Thế vận hội không sụp đổ, và cũng là những người đầu tiên bị quên khi tấm huy chương được trao.

Góc phản trực giác nằm ở đây. Một cuộc tổng duyệt thành công là cuộc tổng duyệt phát hiện ra nhiều lỗi. Nếu năm 2027 mọi thứ chạy trơn tru, không ai ở Anaheim nhớ nó là gì. Nếu có một sự cố nhỏ, ví dụ mặt sân nảy quá cao ở khu vực số 4, hoặc lối vào khán đài B bị nghẽn mười phút, thì sự kiện đã hoàn thành nhiệm vụ. Ký ức tập thể không lưu giữ loại thành công đó. Chúng ta chỉ nhớ bục trao huy chương, nhớ một pha đập bóng ở phút cuối, nhớ khuôn mặt ai đó gục xuống sàn. Phần máy móc đứng sau thì biến mất, kể cả khi phần máy móc ấy đã cứu cả kỳ Thế vận hội.

Tôi từng chứng kiến một trận bóng chuyền không có khán giả, trong giai đoạn mà các nhà thi đấu bị đóng cửa vì dịch bệnh. Sân vắng không xóa trận đấu, nó chỉ biến tiếng vỗ tay thành nỗi nhớ mang hình dạng một người lặng lẽ cởi giày sau tiếng còi cuối. Vận hành tốt không tạo ra ký ức. Nó chỉ tạo ra điều kiện để ký ức có thể sinh ra. Một khán đài được mở đúng giờ, một mặt sân đủ tiêu chuẩn, một camera đặt đúng góc: tất cả đều vô hình, và tất cả đều cần thiết.

Có một điểm nữa mà các thông báo về địa điểm thường bỏ qua. Bóng chuyền là môn thể thao của những khoảng cách ngắn. Một tấm lưới cao 2,43 mét, một vạch ba mét, một khoảng trống giữa hai bàn tay chắn bóng. Mọi thứ quyết định trong môn này đều diễn ra trong phạm vi nhỏ hơn một bước chân. Vậy mà để tạo ra cái khoảng cách ngắn ấy, người ta phải huy động một nhà thi đấu cách trung tâm thành phố gần 55 km, một hệ thống truyền hình vệ tinh, và hàng nghìn con người làm việc theo ca. Tôi thấy sự tương phản ấy đẹp theo cách buồn.

Người ta nhớ một tấm huy chương, nhưng tôi nhớ nhất những gì xảy ra sau khi ánh đèn nhà thi đấu tắt. Ở Rostov-on-Don, điều tôi nhớ không phải tỷ số, mà là ba giây im lặng của một thủ môn sau lưới. Nếu Anaheim 2027 diễn ra đúng kế hoạch, sẽ không có ba giây nào như thế. Sẽ chỉ có biên bản, danh sách kiểm tra, và một báo cáo dày mà không ai đọc lại. Đó là thành công theo nghĩa vận hành, và là thất bại theo nghĩa văn chương. Có lẽ mọi kỳ Thế vận hội đều cần một khoảng lặng như vậy để những khoảnh khắc đáng nhớ có chỗ mà xuất hiện.