Sau cuộc mổ xẻ World Cup, Thomas Tuchel chọn 'một chút hỗn loạn' cho hành trình Euro 2028

Buổi họp báo ở Wembley kéo dài ba mươi phút. Trước đó là một bản đánh giá nội bộ dài một giờ mang tên "Reflections", do Thomas Tuchel cùng ban huấn luyện đội tuyển Anh soạn thảo. Bên trong đó là những đêm mất ngủ, những vết sẹo còn nguyên sau thất bại 1-2 trước Argentina ở bán kết World Cup, và một câu hỏi lớn hơn mọi bảng chiến thuật: đội tuyển Anh thật sự là ai?

Tuchel không trả lời bằng sơ đồ. Ông trả lời bằng một từ mà tôi phải nghe lại hai lần cho chắc: chaos — hỗn loạn.

"Bóng đá không có chút kiểm soát nào đôi khi rất khó tiêu hóa với một huấn luyện viên", ông nói, rồi thêm rằng đội tuyển Anh có thể cần "chấp nhận một chút hỗn loạn hơn nữa". Với một nhà cầm quân người Đức vốn nổi tiếng nhờ thứ bóng đá kiểm soát chặt chẽ, đó không phải trò chơi ngôn từ. Trục xoay chiến thuật của Tuchel đang dịch khỏi lý tưởng kiểm soát thuần túy sang một mô hình lai: cường độ kiểu Premier League, chuyển đổi nhanh sau khi đoạt bóng, và sự chấp nhận rằng bóng đá đôi khi phải được đánh bằng cảm xúc chứ không phải bằng những đường chuyền ngang an toàn.

Ở bán kết, Tuchel đổi sang sơ đồ hàng thủ năm người. Kết quả là Lionel Messi và Argentina có "không gian và thời gian" — chính cách diễn đạt của Tuchel — để lật ngược thế trận. Đó là chỉ trích chiến thuật rõ ràng nhất trong toàn bộ câu chuyện hậu World Cup. Nhưng Tuchel không gọi đó là sai lầm cấu trúc. Ông gọi đó là những khoảnh khắc cách biệt rất nhỏ, và ông muốn cả đội tin vào cách gọi ấy.

Bối cảnh quan trọng hơn một chút so với vẻ ngoài của nó. Liên đoàn bóng đá Anh đã nói với Tuchel rằng ghế của ông an toàn ngay trước trận gặp Mexico. Một hành động bảo vệ mang tính tổ chức, được thực hiện trước khi vòng đấu Nations League khắc nghiệt bắt đầu. Danh sách 27 cầu thủ vừa được công bố, và lịch thi đấu phía trước là một dạng cửa sổ thi đấu bị kéo dài hiếm thấy: Tây Ban Nha, Croatia, rồi hai trận với CH Séc.

Với tư cách người đã theo dõi các trận đấu của đội tuyển Anh qua nhiều vòng loại và giải đấu lớn, tôi nhận ra một điều khá lạ. Bằng chứng chiến thuật mà Tuchel chọn để trưng ra không phải là một trận đấu trọn vẹn. Ông nhắc tới hiệp hai gặp Croatia và hiệp một gặp Pháp. Hai lát cắt. Hai nửa hiệp. Đó là cách một huấn luyện viên nói rằng ông biết đội mình có thể chơi hay, nhưng chưa biết làm sao để duy trì điều đó trong chín mươi phút.

Người đại diện thường gọi vào giờ người khác ngủ say nhất. Trong nghề của tôi, mẫu thông tin đến từ những khoảnh khắc lệch múi giờ ấy thường đáng tin hơn mọi thông cáo. Câu chuyện của Tuchel cũng vậy: điều đáng chú ý không nằm ở những gì ông tuyên bố, mà ở những gì ông không phủ nhận.

Ông không phủ nhận rằng đội tuyển Anh đang bị chia đôi về bản sắc. Một mặt là trận hòa bế tắc trước Ghana. Mặt khác là màn thổi bay Croatia. Chính tác giả của bài phân tích gốc cũng đặt câu hỏi: đội tuyển Anh nào mới là thật? Và Tuchel, trong buổi họp báo của mình, không đưa ra câu trả lời dứt khoát. Ông chỉ nói rằng Premier League là nguồn cảm hứng, rằng đội tuyển quốc gia nên phản chiếu nhịp đập của giải đấu quốc nội.

Đó là một tuyên bố có sức nặng về mặt thương mại lẫn kỹ thuật. Đội tuyển Anh đang được định vị như phần mở rộng của Premier League — thứ sản phẩm bóng đá có giá trị nhất hành tinh — thay vì như một thực thể chiến thuật độc lập. Nghe thì hấp dẫn. Nhưng nó đặt ra một vấn đề: Premier League không có một phong cách duy nhất. Manchester City kiểm soát, Liverpool chuyển đổi, Newcastle giành giật từng mét vuông. Một đội tuyển quốc gia không thể là bản sao của tất cả.

Hai cái tên được gọi lại nói lên nhiều điều về hướng đi ấy. Cole Palmer và Trent Alexander-Arnold. Cả hai đều là những cầu thủ tạo cơ hội và chuyền bóng tiến về phía trước — đúng những thứ mà đội tuyển Anh có vẻ thiếu ở World Cup. Tuchel kiên quyết rằng việc triệu tập họ không phải là lời thú nhận rằng danh sách dự World Cup đã sai. Tôi hiểu vì sao ông phải nói vậy. Một huấn luyện viên không thể công khai phủ nhận quyết định cũ mà không làm tổn thương những người từng được chọn.

Nhưng cách nhìn nhận của chúng ta có thể khác. Nếu Palmer và Alexander-Arnold trở lại vì đội tuyển Anh cần khả năng sáng tạo mà trước đó không có, thì đó là một sự điều chỉnh thực tế, không phải một sự phản bội. Bóng đá đỉnh cao không vận hành bằng lòng trung thành với quá khứ.

Vấn đề sâu hơn nằm ở hàng thủ. Sáu cầu thủ vắng mặt vì chấn thương: Reece James, Dan Burn, Jordan Henderson, Dean Henderson, John Stones và Djed Spence. Đó là những cái tên trải đều từ kinh nghiệm tới phương án dự phòng. Về mặt lý thuyết, Tuchel có thể thử nghiệm. Trên thực tế, ông bị đẩy về phía duy trì tính liên tục, bởi vì thử nghiệm cần con người, và con người đang ở phòng y tế.

Mùa bóng vắng khán giả nhưng không bao giờ vắng tiếng tim đập. Tôi đã chứng kiến điều đó trong mùa Premier League bị hoãn vì dịch, khi hàng nghìn cổ động viên Liverpool hoang mang không biết đội bóng của họ còn cơ hội vô địch hay không. Đội tuyển Anh lúc này đang ở một trạng thái tinh thần tương tự: có niềm tin, nhưng niềm tin ấy đang chờ được xác nhận bởi kết quả.

Và đây là chỗ Tuchel đặt cược. Ông xây dựng thứ mà ông gọi là "brotherhood" — tình anh em trong phòng thay đồ. Một nền tảng văn hóa, không phải một hệ thống chiến thuật. Nó giúp tập thể gắn kết trong bảy trận của một giải đấu. Nó không giúp đội tuyển Anh biết phải làm gì khi bị Tây Ban Nha ép sân trong hiệp hai.

Tình anh em là chất keo của một tập thể, nhưng không phải là bản thiết kế của một lối chơi. Tuchel dường như đang dùng nó để mua thời gian cho câu hỏi chiến thuật khó nhất, câu hỏi mà ông chưa trả lời: đội tuyển Anh tấn công bằng cách nào khi đối thủ ngang tầm?

Điện thoại réo lúc 2 giờ sáng, tôi biết thị trường vừa thay đổi. Nhưng trong câu chuyện này, không có cuộc gọi nào lúc nửa đêm. Chỉ có một con số được Tuchel tự nêu ra: 99,9% phản hồi từ người hâm mộ là tích cực.

Tôi không tin vào tin đồn, tôi tin vào nguồn đã đồng hành mình hai mươi năm. Và 99,9% là một con số tự khai. Nó được thu thập từ những cuộc gặp gỡ ngoài đường, từ những cái bắt tay ở sân bay, từ nhữn người đủ lịch sự để không nói thẳng điều họ nghĩ. Tác giả của bài phân tích gốc đã đùa rằng ông tự hỏi 0,1% còn lại nói những gì. Đó là một câu đùa hay, vì nó chạm đúng vào điểm yếu của mọi tuyên bố về đồng thuận.

Một huấn luyện viên thực sự được ủng hộ không cần phải nói về tỷ lệ phần trăm. Ông chỉ cần thắng.

Hãy để tôi nói thẳng điều mà tôi nghĩ nhiều người trong nghề đang nghĩ nhưng ngại viết: từ "chaos" có thể trở thành cây gậy. Nếu đội tuyển Anh phòng ngự lỏng lẻo trước Tây Ban Nha, người ta sẽ nhớ lại chính xác câu nói này và gọi nó là sự buông xuôi. Nếu họ thua Croatia, người ta sẽ nói Tuchel không kiểm soát nổi phòng thay đồ. Cách diễn đạt hào phóng hôm nay sẽ trở thành bằng chứng buộc tội vào ngày mai. Đó là quy luật của báo chí thể thao, và tôi biết nó rõ hơn ai hết.

Điều khiến tôi chú ý hơn cả là áp lực mang tên Euro 2028. Anh là đồng chủ nhà. Một giải đấu trên sân nhà không phải là cơ hội — nó là bản án. Người hâm mộ Anh sẽ nhớ thất bại trước Argentina cho tới khi đội tuyển giành được một danh hiệu lớn thứ hai kể từ năm 2026. Tuchel biết điều đó. Ông nói về những đêm mất ngủ, về việc phải tự ngăn mình bị dằn vặt bởi cái cách đội bóng bị loại. Một người đàn ông nói ra điều đó trước máy quay không phải đang diễn.

Có những sai lầm đáng giá hơn cả trăm tin độc quyền. Việc Tuchel thừa nhận những đêm mất ngủ là một trong số đó. Nó cho thấy ông hiểu rằng công việc này không chỉ là chọn đội hình.

Mỗi bản hợp đồng là một số phận đang chờ được viết tiếp. Với Palmer và Alexander-Arnold, đó là hai số phận bị bỏ lỡ ở World Cup và giờ được trao lại. Với James, Stones, Henderson, Burn, Spence và Dean Henderson, đó là những số phận đang chờ trong phòng y tế. Với Tuchel, đó là một chương ông không kiểm soát.

Với người hâm mộ Việt Nam theo dõi đội tuyển Anh qua màn hình từ cách xa nửa vòng trái đất, câu chuyện này có một ý nghĩa riêng. Chúng ta thường nhìn đội tuyển Anh như một cỗ máy của tiền bạc và truyền thông. Thực tế bên trong nó là một tập thể đang cố tìm ra mình là ai, với một huấn luyện viên người Đức đang học cách chấp nhận rằng thứ bóng đá ông giỏi nhất không hẳn là thứ bóng đá đội này cần nhất.

Vòng đấu Nations League sắp tới sẽ là phép thử đầu tiên. Bốn trận, ba đối thủ, một trong số đó là Tây Ban Nha — đội bóng đại diện cho đúng mô hình kiểm soát mà Tuchel đang cân nhắc có nên từ bỏ hay không. Cách ông bố trí đội hình ở trận đó sẽ nói nhiều hơn mọi cuộc họp báo. Nếu ông lại dựng hàng thủ năm người trước một đối thủ mạnh, chúng ta sẽ biết rằng "chaos" chỉ là ngôn từ. Nếu ông để Palmer và Alexander-Arnold đá tự do phía trên một hàng tiền vệ giành bóng, chúng ta sẽ biết rằng lời nói đã thành hành động.

Điều tôi muốn thấy không phải là một đội tuyển Anh kiểm soát bóng 65% hay một đội tuyển Anh phản công chớp nhoáng. Tôi muốn thấy một đội bóng biết mình muốn gì trong mười lăm phút cuối của một trận tứ kết. Đó là thứ mà Argentina đã có và đội tuyển Anh đã không có.

Tuchel nói rằng bóng đá không có kiểm soát thì khó tiêu hóa. Nhưng có một thứ còn khó tiêu hóa hơn: một đội tuyển mạnh, được tổ chức tốt, được hậu thuẫn đầy đủ, và vẫn không biết mình là ai khi trận đấu bước vào phút thứ tám mươi.

Euro 2028 sẽ ở trên sân nhà. Sẽ không có chỗ cho sự do dự. Và nếu Tuchel muốn một chút hỗn loạn, thì điều đầu tiên ông phải làm là chứng minh rằng mình vẫn kiểm soát được nó.